Эксперт таҳлили
2025 йилда инсониятнинг маданий ҳаётида муҳим сана нишонланади — Берлиндаги машҳур Музей оролига 200 йил тўлади. Бу нафaқат музейлар мажмуаси, балки бутун бир маънавий ва архитектуравий хазина, жаҳон маданиятига беқиёс ҳисса қўшган макондир.
Музей ороли ғояси Пруссия қироли Фридрих Вильгельм III томонидан 1825 йили “халқ манфаати учун” музей қурилишига рухсат берилиши билан бошланган. Карл Фридрих Шинкель лойиҳаси асосида қурилган Олдинги музей (Altes Museum) 1830 йили очилди ва у Европада биринчи бўлиб кенг жамоатчилик учун таълимий мақсадда барпо этилган музей ҳисобланади.
Бугунда Музей ороли 5 та йирик музейни ўз ичига олади:
• Олдинги музей — Юнон ва Рим антик санъати;
• Янги музей — Миср ва қадимги Европа (шу жумладан Нефертити бюсти);
• Эски миллий галерея — романтизм, реализм, импрессионизм;
• Пергамон музейи — Бобил, Ассирия, Форс ва юнон-рим меъморлиги;
• Боде музейи — Византия санъати, ҳайкалтарошлик ва нумизматика.
Бу орол 1999 йилда ЮНЕСКО томонидан Жаҳон мероси рўйхатига киритилди. У фақат экспонатлар эмас, балки ўзининг архитектураси билан ҳам беназирдир.
Берлиндан Тошкентгача — музей орқали мулоҳаза
1999 йилдан буён Берлинда “Masterplan Museumsinsel” лойиҳаси амалга оширилмоқда. 2025 йилда тўлиқ якунланадиган реконструкция лойиҳаси (шу жумладан Пергамон музейининг қайта қурилиши ва янги марказий кириш биноси — James-Simon-Galerie) музейни жонли мулоқот майдонига айлантирди. Бугун бу ерда нафақат тарихий артефактлар, балки мураккаб мавзулар: мустамлакачилик мероси, рақамли технологиялар ҳам муҳокама этилади.
Муаллиф бир неча бор Берлиндаги Ислом санъати музейида бўлган ва у ерда Ўзбекистондан олиб келинган артефактларни кўрган. Бу музей ҳозирда таъмирланмоқда.
Тошкентдаги Ислом цивилизацияси маркази — бизнинг "музей оролимиз"
Берлин Музей ороли фалсафаси Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган янги музей сиёсати билан маънавий ҳамоҳанглик касб этмоқда. Музей қуйидаги вазифаларни бажараётган замонавий институт сифатида қайта баҳоланмоқда:
• давлатнинг маънавий устуни;
• маданиятлар ва динлар мулоқоти майдони;
• минтақавий хотиранинг хазинаси;
• жаҳонга очилган миллий ўзлик ўқи.
Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси ва раҳнамолигида барпо этилаётган Ислом цивилизацияси маркази — Янги Ўзбекистоннинг маънавий стратегик лойиҳаларидан биридир. Унда миллий ўзликни англаш, Марказий Осиёнинг тарихий меросини бирлаштириш, халқаро музейшунослик мулоқоти каби долзарб мавзулар уйғунлашган.
Бу марказ — фақат бир халқ ёки унинг маданий мероси ҳақида эмас, балки кўп қатламли тарихга эга улкан, ҳозиргача инсониятга тўлалигича намоён этилмаган цивилизациянинг тақдимоти, бутун инсоният цивилизацияларининг бешикларидан бири сифатида эътироф этилган маданий меросимизнинг илк ретроспектив тақдимоти бўлади.
Янги Ўзбекистоннинг музей сиёсати
Ўзбекистон санъат музейи янги биносининг қурилиши, Савицкий музейининг дунё бўйлаб тобора ортиб бораётган обрўси ва унинг 2-,3-қаватларидаги энг замонавий реэкспозициялар , Ўзбекистон тарихи музейи экспозициясининг тўлиқ янгиланиши — буларнинг барчаси Янги Ўзбекистонда янгича, бой маданий мерос каби ресурс салоҳиятни кенг сафарбар этиш сиёсатини шакллантирмоқда.
Ўзбекистон Лувр, Бретан музейи, Берлин музейи, EXPO–2025 ва Венеция биенналесида қатнашмоқда — бу маданий дипломатия эмас, балки янги музей давлатининг юзага келишидир.
200 йилдан сўнг…
Ишонаманки, 2225 йилни инсоният шундай нишонлайди:
– Берлин Музей оролига 400 йил;
– Тошкент — Марказий Осиё музей пойтахти сифатида 200 йил.
Турсунали Қўзиев,
музейшунос ва маданий дипломатия таҳлилчиси
(Манба: ЎзА)
