Tarmita - Termiz - Kushon Baqtriyasining eng muhim yirik budda markazlaridan biri
O‘zbekiston janubidagi arxeologik kashfiyotlar nuqtai nazaridan shuni aytish mumkinki, Kushon Baqtriyasining eng yirik buddaviy markazlaridan biri Tarmita – Termiz shahri bo‘lib, u geografik joylashuvi tufayli eng muhim arxeologik markazlar o‘rnida joylashgan. Amudaryo – Oksni ham qamrab, qisqa vaqt ichida Baqtriyaning eng yirik shahar markazlaridan biriga aylandi.
Bu yerda Shimol va Janub, Sharq va G‘arbni bog‘lovchi savdo yo‘llari kesib o‘tgan.
Termiz muhim maʼnaviy-madaniy almashinuv markaziga aylandi hamda yunon-rum dunyosi, Hindiston va mahalliy ko‘chmanchi xalqlar madaniy salohiyatini, meʼmorchilik, haykaltaroshlik, rangtasvir, zargarlik sanʼatining yuksak taraqqiy etgan namunalarini o‘zida namoyon etdi.
Bu yerda topilgan ko‘plab bitiklar – Baqtriya, Xaroshti, Brahmi va boshqa nomaʼlum yozuvlar bu yerdagi maʼnaviy hayotning har tomonlama rivojlanganligi, shahar aholisining yuksak savodxon bo‘lganligidan dalolat beradi.
Kushonlar davridagi Tarmita-Termizning buddizm va Baqtriya budda badiiy madaniyati markazi sifatidagi roli ayniqsa ahamiyatlidir. Bu yerdagi yirik arxeologik yodgorliklar va ashyolar, jumladan, bir qator ibodatxonalar, cherkovlar va boshqa tuzilmalar topilganligi shundan guvohlik berib turibdi.
