Бугун Эдвард Василевич Ртвеладзенинг (1942-2022) таваллуд топган куни. Бу кунда атоқли археолог олим, тарихчи, санъатшунос, Ўзбекистон Фанлар Академияси академиги, шунингдек, Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти илмий кенгашининг доимий раисини хотирлаймиз. Марҳум "Ўзбекистон маданий мероси дунё тўпламларида" лойиҳасига илмий раҳбарлик қилган эди.
Эдвард Василевичнинг ўзбек фани ва археологияси ривожига қўшган ҳиссаси беқиёсдир. Унинг илмий топилмалари ва тадқиқотлари Марказий Осиё тарихи ва маданиятини ўрганишда ўчмас из қолдирди.
Энг ёрқин топилмаларидан бири 1972 йилда аниқланган, Буюк Александр юриши пайтида юнонлар томонидан Ўрта Осиё ҳудудида асос солинган биринчи аҳоли пункти - Кампиртепа қадимий ёдгорлиги бўлди. Оммабоп сайёҳлик объектига айланган Кампиртепа бугунги кунда минтақа тарихининг энг муҳим босқичи билан боғлиқ. 2019 йилда Э. В. Ртвеладзе бу ёдгорлик милоддан аввалги ИВ аср охиридан милодий И аср бошларигача мавжуд бўлган ва Александр Македонскийга тегишли бўлган Окс Александриясининг йўқолган порти эканлиги ҳақида инқилобий фикр билдирди.
Яна бир муҳим топилма – 1991 йилда Сурхондарё вилоятидаги Сусизтоғ чўққисида Узундара қалъаси харобаларининг аниқланиши бўлди. Илк эллинизм даврига оид бу қалъа қадимги Бақтриянинг шимолий чегараларини кўчманчилар ҳужумидан ҳимоя қилишда муҳим роль ўйнаган.
Эдвард Ртвеладзе жаҳон илмий жамоатчилигида чуқур из қолдирган кўплаб илмий нашрлар, мақолалар, монографиялар ва тақризлар муаллифидир. Унинг китоблари жаҳон олимлари томонидан юксак баҳоланган қимматли тарихий манбаларга айланди. "Олтин олов мамлакатида" (1983, А. С. Сагдуллаев билан ҳамкорликда), "Ўзбекистон мусулмон зиёратгоҳлари", "Александр Македонский Бақтрия ва Сўғдиёнада" (2002), "Марказий Осиё цивилизациялари, давлатлари, маданиятлари" (2005), "Ўзбекистоннинг тарихий ўтмиши" (2005, 2009), "Буюк Ҳиндистон йўли" (биринчи нашри, 2012; иккинчи нашри, 2018), "Александр Македонский Мовароуннаҳрда. Юришлар. Тарихий география" (2019) китоблари шулар жумласидан.
2022 йилда Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти томонидан олимнинг ҳамкасблари, шогирдлари ва оиласи томонидан тўпланган "Ртвеладзе хотираси" китоби нашр этилди. Ушбу нашрга олимнинг фотосуратлари, эсселари ва хотиралари, шунингдек, унинг мақолалари ва хотираларидаги сўзлари киритилган бўлиб, бу ўқувчига унинг илм-фанга қўшган ҳиссасининг чуқурлигини яна бир бор ҳис қилиш имконини беради.
Эдвард Ртвеладзени хотирлаш куни шунчаки сана эмас. Бу унинг илмий меросига ҳурмат бажо келтириш, муҳим тадқиқотларини ёдга олиш ва минтақамиз археологияси ҳамда тарихи ривожига таъсирини англаш учун қулай фурсатдир. Унинг меҳнати ва ўтмишни ўрганишга бўлган иштиёқи маданиятимиз ва фанимизнинг бир қисми бўлиб қолади.
WOSCU ахборот хизмати
