Ўзбекистон жанубининг "ташриф қоғози"

Малайзия Ислом санъати музейида Ўзбекистондан келтирилган бир нечта бош кийимлари сақланади. Култапўшак, шокила ва попукли алака ҳамда тўртта дўппидан иборат бу экспонатлар ХИХ асрга тегишли. Бош кийимлар музей томонидан 2000 – 2002 йиллар оралиғида сотиб олинган.

Култапўшак – кокилёпгичли юмшоқ юмалоқ қалпоқча. Кокилёпгич ёш аёлларнинг узун сочларини орқа томондан ёпган ҳолда пастга тушиб турган.

Кокилёпгич одатдаги култапўшакдан фарқли ўлароқ, кашта билан камтарроқ безатилган. Четларига бошнинг энса қисмигача жияк тикилган. Қўчқорак (қўчқор шохи) нақшли жияк кокилёпгичнинг қуйи қисмини безаб турибди. Кокилёпгичнинг пастки икки тарами яшил рангли сочтасма билан боғланган ва бу кокилёпгич билан қопланган сочлар орқа томонда ёйилиб кетмаслиги учун қилинган. Култапўшак қизил гулбосма пахталик мато билан сириб чиқилган.

Шокила ва попукли алака қорақалпоқ аёлларининг маросимлар (тўйлар)да кийиладиган бош кийими – саукеленинг ажралмас қисми ҳисобланади. Ушбу қалпоқ нимшойи адрас матосидан тайёрланган. Қалпоқнинг бахмал матодан қавилган энгак тасмаси маржонли мунчоқлар, марваридлар, фируза қадалган заршокилалар ва тангасимон дисклар билан безатилган. Ияк остидан ўтадиган тасмага тўқ қизил шойи тўрпарда ўрнатилган. Қалпоқчанинг орқа томонига иккита кашта билан безатилган ипак тасма алақа ва кўплаб турли рангдаги попуклар қўшиб тикилган.

Дўппи – ўзбеклар турмуш тарзининг ажралмас қисмига айланган ва бош кийимларнинг асосий тури ҳисобланади. Музей коллекциясида турли шаклдаги, аниқроғи юмалоқ, тўртбурчакли ва бироз конуссимон шаклдаги тўртта дўппи сақланади. Улар ислимий, зооморф ва ҳандасавий нақшлар билан безатилган.

Kokilyopgich, shokila, alaka, do'ppi... O'zbekiston janubining "tashrif qog'ozi"

Коллекциядаги дўппиларнинг қолган қисми ўзбек-лақайлар маданиятига тегишли. Улардан бири гажак мугузсимон тўртта йирик кетма-кет жойлашган мотивлар билан безатилган. Эҳтимол, улар тумор ўрнида қўлланилган бўлиши мумкин. Дўппининг асоси тўқ кулранг матодан тайёрланган бўлиб, ичига пахта солинмасдан горизонталь чоклар билан қавилган. Кашта рангларининг гаммаси қизил-қаймоқ рангларда. Безаклар босма чоки билан тикилган, аммо контурлари занжиркашта чоклари билан бўрттирилган. Дўппининг атрофи жияк билан безатилган. Бошқа бир дўппининг устки қисми ироқи чок билан, аммо кизаги пилтадўзи усулида тикилган. 

Ёрқин ранглар ва пилтадўзи услуби Ўзбекистоннинг жанубий вилоятларида ишлаб чиқариладиган бош кийимларнинг ўзига хос хусусияти, ташриф қоғози ҳисобланади.